GENERAL NOTES PERTAINING TO DESCRIPTIVE INFORMATION
1
2
Text of Note
(بسمله) خیر غره طلع من غیب لیل المداد علی صباح اهل التیقن و الاعتقاد حمد من دلع لسان الصباح... و بعد بلسان دعاگویی و زبان ثناجویی بعرض میرساند داعی یقینی ابراهیم امینی که بحکم امر نافذ فرمان قل ادعو الله... استدعای مقاصد بدعا از حضرت عزت عز و علا فعلی است لازم... تا درین و لا که بعد از وفور مرور محنت و بلا که لازم سفر و ملازم جلاست، نوبت دیگر آفتان جهانتاب مقاصد از مطلع امانی طالع گشته... پرچم حضرت اعلی شاه دین پناه پرتو توجه بر ساحت حالت اهالی خراسان انداخت... فقیر کثیرالمحن حقیر کسیر البدن بوطن آمد و بتقریبی رقعه نیازی بسده سنیه عالیجاهی ارسال داشت... آن دین پناهی که ظل دولتش در تموز نیمروز مورث برد الیقین هر غم اندوزست... نگین تمکین والد ماجدش با نظم بدیع، زنده است کسی که در دیارش، ماند خلفی بیادگارش، یا یحیی خذ الکتاب بقوه و نقش خاتم اتمش و آتیناه الحکم صبیا ناصب مناصب العدل و الجود ناهج مناهج النصفه بصفه الانصاف فی الوجود... الکریم بن الکریم سلطان الملوک و ملک السلاطین شجاع الدوله و السلطنه و الاقبال ملک سلطان محمود... و بعد از مطالعه آن ضریعه... باستفسار و استخبار احوال این پایمان گشوده بودند...
Text of Note
بحمد الله ای دل که از فیض عام/ به سیرابی این بوستان شد تمام
Text of Note
در آن هر طرف رنگی از گل شگفت/ ز هر نکته ریحان و سنبل شگفت
Text of Note
بنام کسی یافت زیب تمام/ کزو یافت ملک ریاست نظام
Text of Note
زتر کی و چر کس غلامان دلیر/ یخ و برف افکنده در گرمسیر
Text of Note
... رخش مهبط نور اقبال و جاه/ خدای جهان داردش در پناه
NOTES PERTAINING TO TITLE AND STATEMENT OF RESPONSIBILITY
Text of Note
نام مولف در دیباچه کتاب چنین آمده و مقصود صدرالدین سلطان ابراهیم امینی فرزند میرک جلالالدین قاسم بن میرک محمدامین است که در ۹۲۸ق. که خوندمیر بخشهای آخر حبیب السیر را مینوشته زنده بوده. صدرالدین ابراهیم امینی به نوشته خواندمیر دانشمندی عارف و شاعر و از خراسان بوده در عهد سلطان حسین میرزا بایقرا صدرات داشته. پس از تسلط ابوالفتح محمدخان شیبانی به هرات رفت و لذا در برخی از مدارک هم چون هدیه العارفین و معجم المولفین به نقل از معجم المصنفین او را هروی خواندهاند و در آغاز سلطنت شاه اسماعیل اول صفوی در ۹۲۶ق. به زادگاه خود خراسان بازگشت.
Text of Note
خواندمیر که معاصر او بوده و سرگذشت او را نوشته، این تالیفات را برای او یاد کرده است:
Text of Note
۱. تاریخ فتوحات شاهی (که تاریخ شاه اسماعیل به امر او است). ۲. رباعیات در ترجمه دیوان حضرت علی (ع). ۳. مناظره مهر و مکتوب.
Text of Note
در دانشگاه، مجموعهای است شامل ۳ کتاب از ابراهیم امینی و در فهرست آن کتابخانه گفته نشده که این ابراهیم امینی کیست: سه کتاب مزبور اینها این است:
Text of Note
۱. شرح و ترجمه مناجات حضرت علی (ع) است به نظم و از دیباچه آن که در فهرست نقل شده، پیداست که امینی هریک بیت از مناجات منظوم منسوب به علی (ع) را با یک رباعی ترجمه کرده است (نظیر همین کار را در کتاب حاضر، شرح دعاء صباح و ترجمه دیوان کرده و هر فقره دعاء و هر بیت دیوان را با یک رباعی ترجمه کرده است.
Text of Note
۲. شرح دعاء صباح، کتاب حاضر.
Text of Note
۳. ترجمه دیوان علی (ع)، که در جبیب السیر نیز یاد شده- به نام نظم الجواهر (این نام در حبیب السیر نیامده).
Text of Note
از تاریخ فتوحات شاهی، نسخهای در دانشکده ادبیات و در کتابخانه سلطان القرائی (تبریز) موجود است. و در مجلد دوم فهرست دانشگاه نیز نسخه از کتاب فتوحات شاهی معرفی شده و آقای منزوی، مولف فهرست مزبور نوشتهاند که در نسخه صریحا نوشته شده «فتوحات شاهی تالیف ابراهیم امینی است» اما نوشته نسخه را نادرست دانسته و آن را بخشی از حبیب السیر خواندمیر شناختهاند. در ذریعه و فهرست ادبیات نیز این نظر آقای منزوی در ذیل عنوان فتوحات شاهی نقل شده. این نگارنده تصور میکنم که در مراجع یاد شده، ابراهیم امینی به درستی شناخته نشده و مولفین محترم این مراجع از سخن خواندمیر در حبیب السیر بی اطلاع ماندهاند، زیرا با گفته میر مسلم میگردد سلطان ابراهیم امینی کتابی در تاریخ شاه اسماعیل صفوی نگاشته و در همان زمان که خواندمیر بخشهای آخر حبیب السیر را مینوشته امینی نیز به تالیف فتوحات شاهی با عباراتی آمیخته به استعارات و لطائف اشتغال داشته. مگر آنکه نسخه ش ۱۰۱۲ دانشگاه بخشی از حبیب السیر باشد نه فتوحات شاهی (و این نگارنده با کمال تاسف تا این زمان موفق به دیدن نسخه فتوحات دانشگاه نشدهام).
NOTES PERTAINING TO PHYSICAL DESCRIPTION
نوع خط:
تزئینات متن:
تزئینات نسخه:
نوع کاغذ:
تزئینات جلد:
Text of Note
نسخ زیبا.
Text of Note
عناوین و عبارات تازی و آیاتی که به گواه آمده، با قلم آبی یا طلا و یا شنگرف است.
Text of Note
فقرات دعا با آبطلا، برگ اول دارای نیم سرلوح مذهب و تمام صفحات دارای جدول به قلم آبطلا و لاجورد و شنگرف است.
Text of Note
اصفهانی.
Text of Note
تیماجی قهوهای.
EXTERNAL INDEXES/ABSTRACTS/REFERENCES NOTE
Name of source
ماخذ فهرست: مجلد پنجم، صفحه ۴۰۳۹-۴۰۴۲.
Name of source
نک: دانشگاه، ش ۲۴۵۷ (ج ۹ ص ۱۱۹۲-۱۱۹۶ و ج ۲/ ۶۳۷؛ حبیب السیر چاپ خیام، ۴/ ۳۲۶-۳۲۸؛ فهرست بنگال، ۱/ ۵۳۲).
SUMMARY OR ABSTRACT
Text of Note
کتاب حاضر دارای دیباچهای مفصل است با نثری متکلف و از دیباچه آن استفاده میشود که: مولف از خراسان بوده و دور از آنجا به سر میبرده و چون شجاعالدوله ملک سلطان محمود، از او با القاب: کریم بن الکریم، سلطان الملوک و ملک السلاطین شجاعالدوله و السلطنه و الاقبال یاد کرده به خراسان وارد شده، او نیز به زادگاه خود باز میگردد و پس از مقدمهای مورد لطف سلطان قرار میگیرد: «و بعد از آن خواست که رقمی که کلک شکسته بر هم بر بسته باشد از نظر همایون اثرش فیض پذیر گردد تا به آن تقریب گاهی به نگاهی مشرف آید» و از آنجا که سلطان از دوستاران خاندان عصمت بوده کتابی در شرح و بیان مجملات و نکات دعاء صباح پرداخته «تا به وسیله آن از آفات دنیا و آخرت موجب نجات... و در سلک دعاگویان آن آستان راه کند و غائبانه ظل ظلیل آن عتبه علیه را بر خود پناه سازد».
Text of Note
این نگارنده تا این زمان در نیافتهام که این شجاعالدوله یا شجاعالسلطنه سلطان ملک محمود که در خراسان آمده و مصنف را با او سابقه آشنایی بوده کیست. در دانشگاه نسخهای از شرح ابراهیم امینی بر دعای صباح موجود است که به نوشته فهرست نگار آن را برای خواجه حبیبالله، همان که حبیب السیر به نام او است نوشته است. شیوه این شرح چنین است که پس از نقل فقراتی کوچک از دعاء صباح مولف به ترجمه آن فقره و بحث در معانی معنوی و رموز دعاء عنوان نکته یافته پرداخته است. در ذیل هر فقره ابیات و رباعیاتی از خود و دیگران نیز آورده است.
Text of Note
از قاضی میرحسین یزدی میبدی و شرح او بر دیوان منسوب به حضرت علی (ع) و از مشکوه الانوار غزالی و فتوحات محییالدین یاد کرده.
Text of Note
یکی از رباعیات خود او این است:
Text of Note
صد شکر که روح را درین تنگ قفس/ هر دم بهوای تازهای نیست هوس
Text of Note
میراث طلب زمورث خود همه کس/ میراث نبوت و هدی ما را بس
Text of Note
در پایان کتاب دو رباعی و یک مثنوی هفت بیتی آمده است. در پایان نسخه دانشگاه (که در فهرست نقل شده) بیتی است نه به وزن مثنوی مزبور (در پایان نسخه ما) و مشتمل بر ماده تاریخ تالیف کتاب است آن بیت این است:
Text of Note
کرد رقم از پی تاریخ آن/ تم دعاء لصباح الامیر
Text of Note
و مصراع آخر مطابق ۹۲۹ق. است. در بنگال نیز نسخهای از این شرح هست که تاریخ آن ۱۰۲۶ق. است.