در نهج البلاغه، لابلای سخنان دقیق وظریف امام علی(ع)، به موارد بسیاری برمیخوریم که نشانگر لطف و یا قهر امام علی(ع) نسبت به اشخاص مختلف است. منظور از لطف، عطوفت و مهربانی و اقبال علی(ع) نسبت به اشخاص و منظور از قهر، غضب و خشم حضرت در قبال رفتار و عملکرد برخی از افراد میباشد. در این پژوهش با توجه به حجیت قول، فعل و تقریر معصوم و از رهگذر بررسی مبانی لطف و قهر، موارد کاربست این مبانی، اهداف و اغراض، لطف ها و قهر ها برای پاسخ به این مسئله کوشیده است. بررسی گزارش های نهج البلاغه، از گفتار و رفتار حضرت، نشان میدهد که لطف و قهر امام علی (ع) بر اساس حفظ حدود الهی و حقوق بندگان و مرزبانی در همه عرصه هاست. همچنین لطف وقهر امام بر مبنای صداقت و صراحت، عدالت ورزی وعدالت محوری، بصیرت، دلسوزی و شفقت،آینده نگری، تدبیر و عاقبت اندیشی بنیان نهاده شده است. حضرت، این مبانی را در شرایط و موقعیت های مختلف به کار بستهاند و در این راستا برای احقاق حق الله و حق الناس، انتباه و آگاهی مردم،آگاه نمودن مردمان از عواقب اعمال و آینده برخی مردم، احیاء اسلام ناب محمدی(ص) وجدا سازی حق از باطل کوشیده اند. امام لطف و قهر خود را با اهداف مختلفی به لطف نسبت به دیگران وگاه قهر و تندی با ایشان اقدام کردند. از جمله؛ فرهنگ سازی، دفع شبهات و حق گریزی ها، شناسایی دوست و دشمن و بیذاری مردمان اعمال نمود، تا به مردمان این پیام را برساند که دنیا وسیله و پلی برای رسیدن به آخرت است و در نهایت، حضرت سعی دارد با این ابزار (لطف و قهر)هر یک از بندگان خدا اعم از مومنان،گمراهان،گمراه کنندگان، نادانان، گناهکاران را به رستگاری برساند.