/ از: ابوعمر و جمالالدین عثمان بن عمر صعیدی مصری مالکی نحوی مشهور به «ابن حاجب»
، تاریخ کتابت: سدهی ۱۲ق (بخش نونویس چهارشنبه ۱۴ شعبان المبارک سال ۱۳۱۳ق).
۱۱۸ برگ، ۶ سطر
؛خشتی.
باید افزود که این اثر نخستین بار در سال ۱۵۹۲م در رم (یا) فلورانس - ایتالیا، سپس در سال ۱۲۳۴ق به اهتمام سید عبدالرحیم محب و در سال ۱۳۱۰ق به همراه شروح و تعلیقات کافیه در استانبول، سالهای ۱۲۴۷، ۱۲۵۵، ۱۲۶۲، ۱۲۶۶، ۱۲۸۲ق در بولاق و قاهره، سال ۱۸۸۹م در قازان، سال ۱۳۱۱ق در بمبئي، سالهای ۱۲۸۳ و ۱۳۱۰ق در کانپور - هند، سالهای ۱۳۱۱ و ۱۳۱۲ در تاشکند، سالهای ۱۲۷۹ و ۱۳۰۶ق در دهلی به صورت سنگی به چاپ رسیده است.
1
2
«بسمله، الکلمه لفظ وضع لمعنی مفرد و هی اسم و فعل و حرف لانها ان تدل علی معنی فی نفسها او لا، الثانی الحرف... الکلام ما تضمن کلمتین بالاسناد و لا یتاتی ذلک الا فی اسمین...».
«... و للخفیفه تحذف للساکن فی الوقف فیرد ما حذف و المفتوح ما قبلها تقلب الفا، تمت الکتاب».
کاتب و محل کتابت نامعلوم است.
نوع خط:
تزئینات متن:
نوع کاغذ:
تزئینات جلد:
نسخ.
عنوانها و نشانیها قرمز و مشکی؛ انداه متن: ۵/۱۱*۵/۶سم.
فرنگی نخودی و سفید آهار مهره شده (بخش نونویس).
ساغری مشکی فرسوده.
2
1
این نسخه در حاشیه تصحیح گردیده است و حاشیه نویسی فراوانی در هامش و میان سطور به زبانهای فارسی و عربی دارد.
بخشهای اصلی این رساله از سدهی ۱۲ق و نوع کاغذ آن نیز از نوع فرنگی به رنگ نخودی بوده و بخش نونویس آن در دو بخش در سال ۱۳۱۳ق کتابت گردیده است. فالنامهای به عربی بر فراز برگها نوشته شده است که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.
ماخذ فهرست: جلد ۲/۴۰، صفحه ۷۹ - ۸۰.
متن مشهوری در قواعد نحو زبان و ادبیات عرب است که سالها مورد تدریس و تدرس دانشجویان علوم اسلامی بوده است و به جهت ساختار دقیق و مناسب آن، مورد عنایت و توجه دانشمندان عامه و خاصه قرار گرفته به شرح، تعلیقه و نظم و ترجمهی آن اثر به زبانهای گوناگون همت گمارده و آثار متعددی بر محور آن تالیف و تنظیم نمودهاند که در سرچشمهها (منابع) و مصادر کتاب شناسی و فهرستهای مربوطه، گزارشی از آنها ارائه شده است و نسخههایی نیز از آن آثار وابسته در این کتابخانه موجود است؛ در ضمن از خود کتاب الکافیه نیز نسخههای متعددی در این کتابخانه نگهداری میگردد که نسخ جدید آن عبارتند از: «۱۳/ ۸۸۷۵»، «۸۷۴۶»، «۱۴۸۲۹»، «۵۲۳ط» و «۲/ ۱۴۹۱۶» و در معجم التاریخ (ج۳، صص۱۹۵۵ - ۱۹۵۶) گزارشی نیز از نسخههای خطی الکافیه در سایر کتابخانههای جهان آمده است.